بازگیر در گذر تاریخ وشنا خت تیره های آن
بازگير نامي آشنا در ديار بالاگريوه كه به تيره ها و گروههاي مختلفي كه در محدوده بالاگريوه و خارج از اين محدوده زندگي مي كنند اطلاق مي شود. براساس روايات محلي خاستگاه بازگيرها را مناطق غرب كشور خصوصا استانهای لرستان ايلام كردستان و كرمانشاه دانسته اند وبه احتمال بسیار بازگیر های سایر مناطق ایران مها جرینی هستند که ازبازگیر های لرستان می باشند جدا شده و به دیگر مناطق رفتند براساس نظر سالخوردگان وبزرگان بازگيرنياي سیصد سال قبل آنان شخصي به نام خان احمد از لر ها ویا کرد های سا کن در لرستان بوده او داراي پنچ پسر به اسامي بگعالی- برخوردار - طاهر – ظاهر – و چراغ خان بوده است تيره هاي بهرام و حيدر از نوادگان طاهر وظا هر هستند که در كرمانشاه وسرپل ذهاب سكونت دارند و چراغ خان نياي طايفه اي موسوم به كرنوكر است .وبازگیرهای ایلام که از نسل طاهروظاهر فرزندان خان احمد هستند در حدود دویست سال پیش بعلت اختلافات محلی در منطقه تاف لرستان از سایر بازگیرهای لرستان جدا شده وبه پشت کوه رفتند و در ایلام مهران - آبدانان و دره شهر ساکن شدند در میان نواده های دوپسر دیگر خان احمد یعنی برخوردار و بگ عالی كه به نواده هاي آنها بازگيرهاي سياه وسفيد مي گويند در لرستان زندگي مي كند نواده هاي برخوردار بازگیرهای سیاه بعد از دوشم به دو تيره سبزعلي و سبزوار و زیر تیره های کربلایی احمد خان - علی داد (کر بلا یی سهراب)- محمد میرزا -ولی-دوشنبه - محمدجافر و اغا لی تقسيم مي شوند و بازگیر های سفید بعداز بگ عالي به چهار تيره – نورعلي (نير الي )-یاری-کلو لی- محمد ولي (معالي ) تقسيم مي شوند و تيره كلو لی كه خود به زیر تیرهای هاي شيرخان و بيرخان وفرضی تقسيم مي شوند كه در ميان طايفه بيرانوند زندگي مي كنند و نامهاي خانوادگي شكاري - مرداني -سپهوند دارند و تيره ياري كه به زیرتیرهای امير وعبدالصمد تقسیم می شوند و تيره هاي نير عالي كه به زیزتیره هاي جوز علي و مرادخان تقسيم مي شوند و تيره محمد ولي يا (معالي )كه شامل زير تيرهاي قيصر (قمر الي) صيفور – نظر بك –قاسم – علي – بهاره – صادق خان و ندر بوده كه از بزرگترين و پرجمعيت ترين تيره های طایفه بازگير هستند در زمان پادشاهي محمد علي شاه قاجاروحکومت سالارالدوله درلرستان بزرگ طايفه بازگير ملامهر عالي از بازگیرهای معالی وند بود كه 160 عدد تفنگ از سالارالدوله مي گيرد و ما بين طايفه بازگير تقسيم مي كند تا همراه با ساير طوايف لرستان سالارالدوله را در فتح تهران ياري نمايد ازديگر بزرگان طايفه بازگیر دراواخر دوره قاجاريه نا در- نوروزي –محمد شاه– جمعه-حصر بک- ملاجعفر – فرهاد -جهانگير -امیر- مرید-عالي – مير طمهور – میرزا- ولی خان – حسن خان -محمد مراد -شفتالی - کربلایی شاههمراد- علی حیدر-سوخته--حملی-علی مروت-ربی بوده و بعد از اسكان عشاير بيشتر بازگيرها در منطقه كره گاه و بالاگريوه ساكن شدند به جز دو تيره شيرخان و بيرخان از بازگيرها سفيد و تیره های حسین کلات - حسن - محمدمیرزا از بازگیرهای سیاه كه در ميان بيرانوند ها ماندند و همانجا زندگي كردند و بعد از آن بيشتر بازگيرها به زندگي ده نشين روي آورده و در مكانهاي مختلف پراكنده شده اند كه به طور عمده علاوه بر شهر خرم آباد در روستاهاي چوبتراش – سهيلي – تلوري- انگز-سالی کوچک-سالی بزرگ-سرخه ده- پیرجد بازگیر - بابا خوارزم-دارائي – ديناروند – ده باقر-میانگلال- معمولان –چشمه سرخه- پلدختر – چم مهر – هلوش ماژين – جلوگير – ريمله – سر پل ذهاب – تنگ فني – چغلوندي - پل هرو- دورود-اندیمشک-شوش-- بروجرد- كرمان - سيستان بلوچستان- مينو دشت – سليمانيه عراق زندگی می کنند
از کدخدایان اولیه طایفه بازگیر در لرستان می توان
ریس میرزا برزویی ،ریس جمعه،کدخدا شفتالی بازگیر،کدخدا علی اکبر بیگی ، کدخدا ولی خان کدخدا محمد مراد را نام برد
منشا نژادی طا یفه باز گیر از دید گا های مختلف
یشتر معمرین وسا ل خوردگان طایفه بازگیر می گویند بازگیر ها از کرد های سا کن پشتکوه هستند که درگذشته به دلیل اختلاف با والی پشتکوه به لرستان ودیگر منا طق ایران مها جرت کرده اند واقای میرانی می گویند بازگیر ها از لرهای فیلی هستند که در دوره حسن خان والی پشتکوه از لر ستان به پشتکوه مها جرت کرده اند واقای برزویی انها را از نژاد کرد کلهر می داند واقای مراد حسین پاپی و اقای رادفر مدرس وباستانشناس و اقای محمدی صاحب کتاب تاریخ الا اجداد انها رالر می دانند ومی گو ند بازگیر های سایر مناطق ایران ازبازگیر های لر ستان جدا شده و به دیگر منا طق ایران رفته اند واقای معتمدی که تحقیقات مفصلی راجب بازگیر ها انجام داده می گویند باز گیرها از پدری به نام خان احمد ازکرد های پشتکوه ومادری از طایفه بیرانوند بوجود امده اند
«کدخدايان و بزرگان تيره هاي طايفه بازگير »
کدخدایان بازگيرهاي بگ عالی یا سفید
از تيره علي و دودمانهاي وابسته (محمد شاه -ريس جمعه- كريم خان)
از تيره بهاره و دودمانهاي وابسته (ملا مهرعالی - عالی - شفتالي)
از تيره مرادخان و دودمانهاي وابسته (حسن خان – ولي خان )
از تيره قمرالي و دودمان هاي وابسته (محمد مراد – براتعلي - حاج قلی )
از تيره جوزعلي ودود مانهای وابسته (ملا جفعر-جا فر خان)
کدخدایان بازگیر های برخوردار( سیاه)
برزو-حصربک-ریس میرزا-علی اکبر جوزی را میتوان نام برد
معانی کلمه بازگیر
تقريبا اكثر طايفه بازگير بر اين عقيده استوار هستند كه فاميلي آنها از شغل نياكانشان بر گرفته شده است چون آنها اعتقاد دارند كه در گذشته هاي دور نياكانشان با شكار باز و دادن آنها به حكام كم كم به بازگیر نام گذاري شده اند۰
در خيلي از کتابها در مورد باز (عقاب) و كلماتي با تركيب این کلمه ساخته مي شود نوشته شده است كه بعضی از آنها مثل باز اشكار ، كه معني شكار باز - يا باز پران ، به معني نگهدارنده باز باز دار، كه به معني نگهدارنده باز بوده – بازيار، كه به معنی مسئول رسیدگی به امور پرندگان خصوصا باز بوده – باز بان ، كه به معني مسئول باز شكاري – ازاين دست اصطلاحات بسيار زياد مي باشد كه مي تواند به بازوند ، بازگیر و... اشاره نمود
پس در مورد کلمه بازگیر این مطلب را بايستي ادعا نمود كه در هر صورت كساني كه قبلا با اين عنوان نام گذاري شده اند به نحوي با باز و پرندگان شكاري سروكار داشته اند البته در رابطه با كلمه بازگير دو معاني متفاوت با ديگر معاني نيز وجودكه اولي به قومي تاريخدان و مورخ (۱) و ديگري با عنوان سد و مانع(۲) عنوان گرديده است. در کنار این معانی در خیلی از مناطق جغرافیایی نیز نام بازگیر به چشم می خورد بطور مثال در رشته کوه گرین نام چند کوه با نام بازگیر وجود دارد یا کوه ی در رشته کوه علیک بیرجند یا مجتمع بازگیری در بدخشان ، چشمه آبی در دهستان ميربيگ بخش دلفان شهرستان خرم آباد و بازگِر، بازگير، بازگيرخان ميرزا، بازگيري، بازگيركلا، بازگِرون و بازگير قلعه در فرهنگ ها آمده است
زبان
زبان بيشتر بازگيرهاي لرستان لكي و لري است و بازگيرهاي استانهاي ايلام – كرمانشاه – كردستان به زبان كردي صحبت مي كنند .
بازگیرهای ایلام .
بازگیرهای ایلام نسل خود را از فرزندان دو برادر به نامهای طاهر و ظاهر فرزند ان خان احمد می دانند که حدود هشت تا نه نسل پیش به علت اختلافات محلی بین تیره های طایفه بازگیر از منطقة طاف در شهرستان خرم آباد لرستان ، از بازگیرهای لرستان جدا شده و به منطقة آبدانان ایلام کوچ کرده اند. جمعیت کلّ این طایفه حدود هشصد خانوار تخمین زده می شود که حدود۱۰۰ خانوار از آنان به صورت دامدار کوچنده زندگی می کنند. ییلاق آنان در منطقة «کَوَر» (کبیرکوه ) و قشلاق آنان در منطقة دهلران است . این طایفه دارای هفت تیرة اصلی و یک تیرة وابسته است . تیره های اصلی عبارت اند از: صی مَمَه (صیدمحمد)، موسی ، خَرْبُوزانی ، جَوّار (جبّار)، شَپَکه ، کَلَه شیر، داس مَکَش و تیرة وابسته به آنان دشتی است که به گفتة مطلعین محلی ، از بستگان رییس علی دلواری هستند که پس از نبرد با انگلیسیها، در زمان جنگ جهانی اول ، از راه خوزستان ، به این منطقه مهاجرت کرده اندالبته خوانسار فرزند بر خوردار همراه طاهروظاهر به ایلام رفته که هیچگونه اطلا عاتی درمورد فرزندان ونوادگان او وجود ندارد.
بازگیرهای کرمانشاه .
بازگیر های کرما نشاه نسل خود را از نوادگان دو برادر به نا مهای طا هر و ظا هر می دانندکه درحدود شش تا هفت نسل پیش به دلیل اختلا فات محلی از باز گیر های ایلا م جدا شده اند بازگیر های کرمانشاه زادگاه اصلی خود را منطقه ای به نام «سراب بازان »، که جزو ناحیة ایلام بوده است ، معرفی می کنند. تاریخ مهاجرت آنان به کرمانشاه را دوره قاجاریه و علت آن را ظلم والی آن منطقه به سبب اخذ مالیات می دانند. جمعیت این طایفه را در حدود ۸۰۰ خانوار تخمین زده اند که در «بان یاران » سرپل ذهاب و اطراف آن به سر می برند. حدود ۱۰۰ خانوار از آنان هنوز کوچنده هستند که ییلاقشان چَرمان و آفتابی بَرْز است . طایفة آنها از سه تیرة حق مراد، یارمراد معروف به یارگَه و حسن بازگیر تشکیل می شود.
منابع : سکندر امان الهی بهاروند، قوم لُر ، تهران 1370 ش ؛ مرکز آمار ایران ، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچندة ایران ؛ نتایج مرحلة اول ، 1364، حوزة شمارة 4، باختران ، تهران 1365 ش ؛ همو، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچندة ایران : نتایج مرحلة اول ، 1364، حوزة شمارة 5، لرستان ، ج 2، تهران 1365 ش ؛ همو، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچندة ایران : نتایج مرحلة اول ، 1364، حوزة شمارة 6، ایلام ، تهران 1365 ش ؛ همو، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده : 1366، فرهنگ عشایری ایل کرد ، تهران 1368 ش ؛ محمد مکری ، فرهنگ نامهای پرندگان در لهجه های غرب ایران : لهجه های کردی ، تهران
